Jacobus Hercules de la Rey was een van die bekendste generaals van die Anglo-Boereoorlog en bekend vir sy ridderlike gedrag en vindingryke oorlogstaktiek. Dit is ook die rede waarom hy die bynaam “Die Leeu van Wes-Transvaal” gekry het.
Hier is 10 feite oor De la Rey wat jy moontlik nie geweet het nie:
1. De la Rey is op 22 Oktober 1847 in die distrik Winburg in die Vrystaat gebore.
2. Hy het sy plaas, Elandskloof, in die distrik Lichtenburg gekoop met geld wat hy as transportryer tussen Kaapstad en Kimberley verdien het nadat hy sy hand in die mynvelde van Kimberley gewaag het.
3. In 1899, toe die Volksraad (waarvoor hy in 1893 verkies is) die dreigende oorlog bespreek het, was hy sterk gekant teen die idee van oorlog. Tydens die bespreking het hierdie siening daartoe gelei dat hy bespot en beledig is. Hierdie teistering het gelei tot sy bekendste toespraak, waarin hy belowe het dat hy hom by die besluit sou berus en dat hy self nog tot die bittereinde in die veld sou wees, lank nadat dié wat vir oorlog was, al hul wapens neergelê het.
4. Hy het die titel van generaal ontvang ná die Slag van Kraaipan, wat op 12 Oktober 1899 plaasgevind het. De la Rey het die aanval op ’n gepantserde Britse trein gelei, en die eerste skote van die oorlog is daar gevuur.
5. Nadat die Boere tydens die Slag van Graspan, wat op 25 November 1899 plaasgevind het, moes terugtrek, het De la Rey besef dat die Boere se taktiek om hoër grond te benut hulle aan die Britte se kanonvuur blootgestel het.
6. De la Rey se insigte het gelei tot die eerste gebruik van loopgrawe by die Modderrivier op 28 November 1899. De la Rey het sy troepe, asook dié van Prinsloo, loopgrawe in die walle van die Modder- en Rietriviere laat grawe, waar hulle die treinbrug beskadig het. De la Rey se plan was om te wag totdat die Britte binne vuurafstand was, maar Prinsloo se troepe het te vroeg gevuur, wat daartoe gelei het dat die Britte hulle met kanonvuur oorrompel het. De la Rey het die Boere met ’n laaste verdedigende aanval gered, sodat hulle na Magersfontein kon terugval.
7. By Magersfontein het De la Rey sy troepe beveel om loopgrawe voor die heuwels te grawe, waar hulle die Britte op 11 Desember 1899 ingewag het. Die taktiek was suksesvol omdat die Engelse geglo het dat die Boere agter die bosse en rotse op die heuwels geskuil het. Hul kanonvuur was nutteloos teen die Boere, wat in loopgrawe voor die heuwel gelê en wag het. Tydens die geveg het die Boere die Britte met genadelose en akkurate Mauservuur bestook, wat daartoe gelei het dat die Britte in wanorde teruggeval het. Die taktiek was ook suksesvol by Silkaatsnek, Ysterspruit en Tweebosch.
8. De la Rey se ridderlikheid is bewys by Tweebosch, waar hy luitenant-generaal Lord Methuen se troepe na hul onderskeie oorlogslinies teruggestuur het omdat hy nie die hulpbronne gehad het om hulle as krygsgevangenes aan te hou nie. Hy het Lord Methuen ook na die Britte teruggestuur weens die ernstige beserings wat hy op 2 Maart 1902 by Tweebosch opgedoen het. De la Rey het geglo dat Lord Methuen nie sonder die mediese sorg wat slegs die Engelse kon bied, sou oorleef nie.
9. Daar word geglo dat De la Rey die lokvalle van die Engelse kon vermy danksy die raad van die eksentrieke profeet “Siener van Rensburg”, wat saam met sy mobiele kommando beweeg het.
10. De la Rey is op 15 September 1914 oorlede nadat hy in die rug geskiet is deur ’n waarskuwingskoot van ’n padblokkade wat bedoel was om die Foster-bende voor te keer. Sy laaste woorde was: “Dit is raak”.
